Przepusty przeciwpożarowe – czym są, kiedy są wymagane i jak je prawidłowo wykonać?

Instalacje elektryczne, wodne, kanalizacyjne, grzewcze czy teletechniczne często przechodzą przez ściany i stropy budynku. Wykonanie takiego przejścia może jednak naruszyć ciągłość przegrody i wpłynąć na jej właściwości w warunkach pożaru.

Szczególne wymagania pojawiają się wtedy, gdy instalacja przechodzi przez element oddzielenia przeciwpożarowego albo przez inną ścianę lub strop objęte wymaganiami § 234 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. W takich przypadkach przejście instalacyjne powinno zostać odpowiednio zabezpieczone, tak aby nie osłabiało wymaganej odporności ogniowej przegrody.

W praktyce stosuje się w tym celu przepusty przeciwpożarowe, określane również jako przejścia instalacyjne PPOŻ lub uszczelnienia przeciwpożarowe. W zależności od rodzaju instalacji mogą być wykonywane przy użyciu m.in. mas ogniochronnych, opasek i kołnierzy pęczniejących, płyt, zapraw czy innych elementów należących do określonego systemu zabezpieczenia.

W skrócie: przepusty instalacyjne w elementach oddzielenia przeciwpożarowego powinny mieć klasę odporności ogniowej EI wymaganą dla tych elementów. Dodatkowe wymagania dotyczą również przepustów o średnicy większej niż 4 cm znajdujących się w określonych ścianach i stropach pomieszczeń zamkniętych, nawet jeśli przegrody te nie są elementami oddzielenia przeciwpożarowego.

Spis treści:

Czym jest przepust przeciwpożarowy?

Przepust przeciwpożarowy to stosowane w praktyce określenie odpowiednio zabezpieczonego przepustu instalacyjnego, czyli miejsca, w którym instalacja przechodzi przez ścianę lub strop objęty wymaganiami dotyczącymi odporności ogniowej.

W samych przepisach techniczno-budowlanych używane jest przede wszystkim określenie „przepust instalacyjny”.

Zgodnie z § 234 ust. 1 Warunków Technicznych przepusty instalacyjne znajdujące się w elementach oddzielenia przeciwpożarowego powinny mieć klasę odporności ogniowej EI wymaganą dla tych elementów.

Oznacza to, że wykonanie otworu na kabel, rurę lub inną instalację nie może powodować utraty wymaganych właściwości przeciwpożarowych przegrody w miejscu przejścia.

Kiedy przepusty przeciwpożarowe są wymagane?

Nie każde przejście instalacji przez dowolną ścianę wymaga automatycznie wykonania uszczelnienia PPOŻ.

Podstawowe znaczenie mają:

funkcja przegrody,
wymagana dla niej odporność ogniowa,
rodzaj pomieszczenia,
wielkość przejścia instalacyjnego,
rodzaj prowadzonej instalacji.

Przepusty w elementach oddzielenia przeciwpożarowego

Podstawową zasadę określa § 234 ust. 1 Warunków Technicznych.

Jeżeli instalacja przechodzi przez element oddzielenia przeciwpożarowego, przepust instalacyjny powinien mieć klasę odporności ogniowej EI wymaganą dla tego elementu.

Jeżeli więc dla danego elementu oddzielenia przeciwpożarowego wymagane jest zachowanie odpowiedniej odporności ogniowej, miejsce przejścia instalacji również musi zostać zabezpieczone w sposób odpowiadający wymaganiom dotyczącym przepustu.

Kiedy znaczenie ma średnica większa niż 4 cm?

Przepisy przewidują również sytuacje, w których zabezpieczenia wymagają przejścia przez ściany lub stropy niebędące elementami oddzielenia przeciwpożarowego.

Dotyczy to przepustów instalacyjnych o średnicy większej niż 0,04 m, czyli 4 cm, znajdujących się w ścianach i stropach pomieszczeń zamkniętych, dla których wymagana klasa odporności ogniowej jest nie niższa niż EI 60 albo REI 60.

Takie przepusty powinny posiadać klasę EI odpowiadającą wymaganej odporności ogniowej ściany lub stropu danego pomieszczenia.

To bardzo ważne rozróżnienie. Fakt, że dana ściana nie jest elementem oddzielenia przeciwpożarowego, nie zawsze oznacza, że wykonane w niej przejście instalacyjne można pozostawić bez zabezpieczenia.

Czy istnieją wyjątki od obowiązku wykonywania przepustów PPOŻ?

Tak.

§ 234 ust. 2 Warunków Technicznych dopuszcza niewykonywanie przepustów, o których mowa w ust. 1, dla pojedynczych rur instalacji wodnych, kanalizacyjnych i ogrzewczych, które są wprowadzane przez ściany lub stropy do pomieszczeń higienicznosanitarnych.

Wyjątek ten ma określony zakres. Nie należy więc automatycznie odnosić go do wszystkich rur, instalacji ani wszystkich rodzajów pomieszczeń.

Sprawdź także: czy panele fotowoltaiczne mogą się zapalić?

Co oznaczają klasy EI 30, EI 60 i EI 120?

Przy zabezpieczeniach przejść instalacyjnych bardzo często można spotkać oznaczenia:

EI 30,
EI 60,
EI 90,
EI 120.

W uproszczeniu:

E – szczelność ogniowa
oznacza zdolność elementu do zachowania szczelności w warunkach oddziaływania ognia.

I – izolacyjność ogniowa
odnosi się do ograniczenia wzrostu temperatury po stronie nienagrzewanej.

Liczba oznacza czas klasyfikacji wyrażony w minutach.

Nie oznacza to jednak, że wystarczy zastosować dowolny produkt oznaczony np. jako „EI 120”. Klasyfikacja dotyczy określonego rozwiązania zastosowanego w określonej konfiguracji, obejmującej m.in. rodzaj przegrody, instalację, wielkość otworu oraz sposób montażu.

Europejski Dokument Oceny EAD 350454-00-1104 dotyczy właśnie produktów przeznaczonych do wykonywania uszczelnień przejść instalacyjnych, a na jego podstawie wydawane są Europejskie Oceny Techniczne dla konkretnych systemów.

Jak zabezpiecza się różne rodzaje przejść instalacyjnych PPOŻ?

Sposób wykonania zabezpieczenia zależy m.in. od tego, jaka instalacja przechodzi przez przegrodę.

Nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie odpowiednie dla każdej rury, każdego kabla i każdego rodzaju ściany.

Przepusty rur z tworzyw sztucznych

Rury wykonane z tworzyw sztucznych mogą pod wpływem wysokiej temperatury deformować się lub ulegać zniszczeniu, pozostawiając w przegrodzie otwartą przestrzeń.

Do ich zabezpieczania stosuje się w zależności od konkretnego systemu m.in.:

opaski przeciwpożarowe,
kołnierze ogniochronne,
materiały pęczniejące,
odpowiednie masy i uszczelniacze.

Materiały pęczniejące pod wpływem temperatury zwiększają swoją objętość, dzięki czemu mogą zamknąć przestrzeń powstającą po deformacji lub wypaleniu rury.

Rozwiązanie musi jednak odpowiadać konkretnej konfiguracji przejścia.

Przepusty rur metalowych

Rury stalowe, miedziane czy inne przewody metalowe zachowują się podczas pożaru inaczej niż rury z tworzywa.

Istotne mogą być m.in.:

średnica przewodu,
materiał rury,
rodzaj i grubość izolacji,
konstrukcja przegrody,
sposób wypełnienia przestrzeni wokół instalacji.

Nie należy więc przyjmować, że sam fakt wykonania przewodu z materiału niepalnego oznacza brak konieczności odpowiedniego zabezpieczenia przejścia.

Przepusty kablowe

Przez ściany i stropy mogą przechodzić pojedyncze przewody, wiązki kabli, koryta kablowe czy instalacje teleinformatyczne.

W zależności od systemu zabezpieczenia stosowane są m.in.:

masy ogniochronne,
zaprawy,
płyty ogniochronne,
moduły i elementy uszczelniające,
inne rozwiązania przeznaczone do danego rodzaju przejścia.

Kluczowe znaczenie ma zgodność całego rozwiązania z jego dokumentacją techniczną i klasyfikacyjną.

Przejścia mieszane

W jednym otworze mogą znajdować się jednocześnie np. rury i przewody elektryczne.

Takie rozwiązania określane są jako przejścia kombinowane lub mieszane.

Nie powinno się zakładać, że dowolne połączenie kilku produktów zachowa określoną klasę odporności ogniowej. Zakres zastosowania konkretnego rozwiązania należy każdorazowo zweryfikować w dokumentacji systemu.

Jak dobrać system zabezpieczenia przepustu PPOŻ?

Dobór rozwiązania nie powinien rozpoczynać się od pytania:

„Jakiej masy przeciwpożarowej użyć?”

Najpierw należy określić parametry samego przejścia.

Znaczenie mają w szczególności:

wymagana klasa odporności ogniowej;
rodzaj i konstrukcja ściany lub stropu;
grubość przegrody;
rodzaj prowadzonej instalacji;
średnica rury lub przewodu;
rodzaj i grubość izolacji instalacji;
liczba oraz układ przewodów;
wielkość otworu;
sposób wypełnienia wolnej przestrzeni;
zakres zastosowania danego systemu zabezpieczenia.

Zakres zastosowania konkretnego systemu należy zweryfikować w odpowiedniej dokumentacji technicznej i klasyfikacyjnej, np. w Europejskiej Ocenie Technicznej (ETA), jeżeli została dla danego rozwiązania wydana. EOTA prowadzi odrębny obszar ocen dotyczących produktów do wykonywania przeciwpożarowych uszczelnień przejść instalacyjnych.

Jak prawidłowo wykonać przepust przeciwpożarowy?

Proces prawidłowego zabezpieczenia przejścia instalacyjnego można podzielić na kilka etapów.

1. Ustalenie wymagań dla przegrody

Najpierw należy określić, przez jaki element przechodzi instalacja i jakie wymagania w zakresie odporności ogniowej dotyczą danego miejsca.

2. Identyfikacja instalacji

Należy ustalić m.in.:

rodzaj instalacji,
materiał przewodu lub rury,
średnicę,
rodzaj izolacji,
liczbę przewodów,
parametry otworu.

3. Dobór systemu

Na podstawie tych informacji dobiera się rozwiązanie, którego dokumentacja obejmuje daną konfigurację.

4. Przygotowanie miejsca przejścia

Otwór i jego otoczenie powinny zostać przygotowane zgodnie z wymaganiami konkretnego systemu.

5. Montaż zabezpieczenia

Uszczelnienie powinno zostać wykonane zgodnie z dokumentacją danego rozwiązania, w tym z wymaganiami dotyczącymi wymiarów, grubości materiałów i sposobu ich rozmieszczenia.

6. Dokumentacja wykonanego przejścia

Warto również zadbać o możliwość późniejszej identyfikacji zastosowanego systemu i parametrów wykonanego zabezpieczenia.

Jest to szczególnie przydatne podczas modernizacji instalacji, odbiorów technicznych i późniejszej weryfikacji stanu zabezpieczeń.

Najczęstsze błędy przy wykonywaniu przepustów przeciwpożarowych

Samo zastosowanie materiału oznaczonego jako „ogniochronny” nie przesądza jeszcze o prawidłowym wykonaniu przejścia.

Do częstych błędów należą:

zastosowanie rozwiązania niedopasowanego do rodzaju instalacji;
użycie przypadkowej pianki lub masy;
niewłaściwy dobór zabezpieczenia do średnicy rury;
wykonanie systemu w innym rodzaju przegrody niż przewidziany w jego dokumentacji;
zastosowanie niewłaściwej ilości lub grubości materiału;
pozostawienie szczelin wokół instalacji;
nieprawidłowe zabezpieczenie izolacji rurociągu;
brak możliwości ustalenia, jaki system został zastosowany;
ingerencja w gotowy przepust podczas późniejszych prac instalacyjnych.

Szczególnie problematyczne mogą być późniejsze modernizacje.

Dołożenie kabla, wykonanie kolejnego przewiertu albo wymiana instalacji może zmienić konfigurację wcześniej prawidłowo zabezpieczonego przejścia. Po takiej ingerencji należy zweryfikować, czy rozwiązanie nadal odpowiada wymaganiom zastosowanego systemu.

Czy pianka przeciwpożarowa wystarczy do zabezpieczenia przepustu?

Nie można przyjąć zasady, że użycie produktu określanego jako „pianka przeciwpożarowa” automatycznie zapewnia odpowiednią klasę odporności ogniowej przepustu.

Właściwości dotyczą całego rozwiązania zastosowanego w określonych warunkach.

Znaczenie mają m.in.:

rodzaj ściany lub stropu,
grubość przegrody,
rodzaj instalacji,
średnica przewodu,
wielkość otworu,
sposób montażu,
ilość materiału.

Przepust instalacyjny a przewód wentylacyjny – obowiązują inne wymagania

Przejść instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych nie należy automatycznie traktować tak samo jak przejść kablowych czy rurowych.

Warunki Techniczne przewidują dla nich odrębne wymagania.

Zgodnie z § 268 ust. 4 przewody wentylacyjne i klimatyzacyjne przechodzące przez elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wyposażone w przeciwpożarowe klapy odcinające o klasie odpowiadającej odporności elementu w zakresie:

szczelności ogniowej – E,
izolacyjności ogniowej – I,
dymoszczelności – S.

Przepisy przewidują także alternatywne rozwiązania dla przewodów prowadzonych przez strefę pożarową, której nie obsługują.

Dlatego zabezpieczenie kanału wentylacyjnego należy rozpatrywać w kontekście przepisów właściwych właśnie dla instalacji wentylacji i klimatyzacji.

Czy istniejące przepusty PPOŻ trzeba kontrolować?

Szczególną uwagę warto zwracać na przejścia instalacyjne w obiektach, które były wielokrotnie remontowane lub modernizowane.

Dotyczy to zwłaszcza:

hal produkcyjnych,
magazynów,
biurowców,
galerii i obiektów handlowych,
budynków użyteczności publicznej,
budynków wielorodzinnych.

Problemem może być nie tylko brak pierwotnego zabezpieczenia, ale również jego późniejsze uszkodzenie.

W praktyce zagrożenie stanowią np.:

nowe przewody przeprowadzone przez istniejący przepust,
dodatkowe otwory wykonane obok zabezpieczenia,
mechaniczne uszkodzenie materiału,
usunięcie części uszczelnienia podczas prac serwisowych.

Po zmianach w instalacjach warto więc sprawdzić, czy przejścia przez przegrody o wymaganej odporności ogniowej nadal zostały zabezpieczone zgodnie z właściwym rozwiązaniem technicznym.

Sprawdź także: czym gasić urządzenia elektryczne? Rodzaje gaśnic

FAQ – najczęstsze pytania o przepusty przeciwpożarowe

Czy każdy kabel przechodzący przez ścianę wymaga zabezpieczenia PPOŻ?

Nie. Sam fakt przeprowadzenia kabla przez ścianę nie oznacza automatycznie konieczności wykonania przepustu przeciwpożarowego. Znaczenie ma przede wszystkim rodzaj i funkcja przegrody oraz wymagania dotyczące jej odporności ogniowej. Szczególne wymagania wynikają z § 234 Warunków Technicznych.

Czy przepust PPOŻ musi mieć taką samą klasę jak ściana?

W przypadku przepustów instalacyjnych znajdujących się w elementach oddzielenia przeciwpożarowego przepisy wymagają klasy odporności ogniowej EI wymaganej dla tych elementów.

Czy każdy otwór większy niż 4 cm wymaga zabezpieczenia PPOŻ?

Nie. Próg 4 cm nie jest samodzielnym kryterium.

§ 234 ust. 3 odnosi go do przepustów w ścianach i stropach pomieszczeń zamkniętych, dla których wymagana klasa odporności ogniowej jest nie niższa niż EI 60 albo REI 60, a które nie są elementami oddzielenia przeciwpożarowego.

Co oznacza EI 60?

E oznacza szczelność ogniową, I – izolacyjność ogniową, natomiast liczba 60 odnosi się do czasu wyrażonego w minutach przewidzianego w klasyfikacji danego rozwiązania.

Czy można wykonać przepust PPOŻ zwykłą pianką montażową?

Nie należy zastępować prawidłowo dobranego systemu przypadkowym materiałem. Nawet w przypadku produktu deklarowanego jako ogniochronny należy sprawdzić, czy jego dokumentacja obejmuje konkretny rodzaj instalacji, przegrody i wymaganą klasę.

Czy można przeprowadzić dodatkowy kabel przez istniejący przepust przeciwpożarowy?

Nie powinno się robić tego bez sprawdzenia zakresu zastosowania danego rozwiązania. Dołożenie przewodu może zmienić konfigurację przepustu, dla której określono jego właściwości.

Czy przepust PPOŻ i klapa przeciwpożarowa to to samo?

Nie. Typowe przepusty rurowe i kablowe są zabezpieczane odpowiednimi systemami uszczelnień. Dla przewodów wentylacyjnych i klimatyzacyjnych przepisy określają odrębne wymagania, w tym dotyczące przeciwpożarowych klap odcinających i klasy EIS.

Przepusty przeciwpożarowe – prawidłowe wykonanie ma znaczenie

Przejścia instalacyjne są niewielkimi elementami w skali całego budynku, ale wykonanie otworu w ścianie lub stropie może naruszyć ciągłość przegrody o wymaganej odporności ogniowej.

Dlatego prawidłowe zabezpieczenie powinno uwzględniać nie tylko oczekiwaną klasę EI, ale również rodzaj przegrody, instalację, jej średnicę, izolację oraz zakres zastosowania konkretnego systemu.

Szczególną uwagę warto zwrócić na obiekty modernizowane, w których instalacje były wielokrotnie rozbudowywane. Nawet prawidłowo wykonane wcześniej przejście może zostać naruszone podczas późniejszych prac.

Potrzebujesz wykonać lub zabezpieczyć przejścia instalacyjne PPOŻ?

MAN-POŻ dobiera i montuje bierne zabezpieczenia przeciwpożarowe, w tym systemy służące do zabezpieczania przejść instalacyjnych w nowych i modernizowanych obiektach. Firma realizuje m.in. uszczelnienia przejść instalacyjnych oraz zabezpieczenia kabli w ramach biernej ochrony przeciwpożarowej.

Prawidłowy dobór rozwiązania powinien uwzględniać wymagania dla konkretnej przegrody oraz rodzaj przechodzącej przez nią instalacji. Jeżeli w obiekcie znajdują się niezabezpieczone przejścia kablowe lub rurowe albo istniejące zabezpieczenia zostały naruszone podczas remontu, warto zweryfikować ich stan i dobrać odpowiednie rozwiązanie PPOŻ.

Działamy mobilnie do 150 km od siedziby – obsługujemy inwestorów, projektantów i zarządców nieruchomości. Zadzwoń: 683439339.